ทฤษฎีการเลือกอย่างมีเหตุผล (rational choice theory): วิธีทำทีละขั้น พร้อมเช็กลิสต์ตรวจงาน

ในโลกของการวิจัยทางสังคมศาสตร์และเศรษฐศาสตร์ นักศึกษาและนักวิจัยจำนวนมากมักพบความท้าทายในการทำความเข้าใจและประยุกต์ใช้ทฤษฎีที่ซับซ้อน หนึ่งในทฤษฎีที่มีอิทธิพลและถูกนำไปใช้อย่างกว้างขวางคือ ทฤษฎีการเลือกอย่างมีเหตุผล (Rational Choice Theory หรือ RCT) แม้จะเป็นเครื่องมือวิเคราะห์ที่ทรงพลัง แต่ความซับซ้อนของแนวคิดหลักและขั้นตอนการนำไปใช้จริงอาจทำให้เกิดความสับสน นำไปสู่การตีความหรือการนำไปใช้ที่ไม่ถูกต้องในงานวิชาการ

บทความนี้จาก EducaNow ถูกออกแบบมาเพื่อเป็น คู่มือทฤษฎี งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และช่องว่างวิจัย ฉบับสมบูรณ์ ที่จะช่วยให้คุณก้าวข้ามความท้าทายเหล่านั้น เราจะนำเสนอแนวทางปฏิบัติทีละขั้นตอน พร้อมเช็กลิสต์ที่ใช้งานได้จริง เพื่อช่วยให้คุณเข้าใจแก่นแท้ของ RCT และนำไปประยุกต์ใช้ในการวิเคราะห์ปรากฏการณ์ทางสังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพและถูกต้องตามหลักวิชาการ ไม่ว่าคุณจะอยู่ในขั้นตอนของการ การเขียนงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง หรือกำลังวางแผนโครงสร้างงานวิจัย การทำความเข้าใจ RCT อย่างลึกซึ้งจะช่วยเสริมความแข็งแกร่งให้กับงานของคุณได้อย่างแน่นอน

ทฤษฎีการเลือกอย่างมีเหตุผล (Rational Choice Theory) คืออะไร?

ทฤษฎีการเลือกอย่างมีเหตุผล (Rational Choice Theory) เป็นกรอบแนวคิดที่ใช้ในการอธิบายและคาดการณ์พฤติกรรมของบุคคลหรือกลุ่ม โดยมีสมมติฐานหลักว่า ผู้กระทำ (actors) ตัดสินใจเลือกทางเลือกที่ดีที่สุดเพื่อเพิ่มประโยชน์สูงสุด (maximize utility) ให้กับตนเอง ภายใต้ข้อจำกัดและข้อมูลที่มีอยู่ ทฤษฎีนี้มีรากฐานมาจากเศรษฐศาสตร์ แต่ได้ขยายอิทธิพลไปสู่สาขาวิชาอื่นๆ อย่างกว้างขวาง เช่น รัฐศาสตร์ สังคมวิทยา และแม้กระทั่ง ทฤษฎีการบริหาร

แก่นของ RCT คือการมองว่ามนุษย์เป็นผู้กระทำที่มีเหตุผล (rational actors) ซึ่งหมายถึงความสามารถในการ:

• จัดลำดับความชอบ (preferences) ของทางเลือกต่างๆ ได้อย่างสอดคล้อง
• ประเมินผลลัพธ์ (outcomes) ที่อาจเกิดขึ้นจากแต่ละทางเลือก
• เลือกทางเลือก (choice) ที่คาดว่าจะให้อรรถประโยชน์สูงสุดแก่ตนเอง

อย่างไรก็ตาม ความมีเหตุผลในที่นี้ไม่ได้หมายถึงความฉลาดหรือความสมบูรณ์แบบ แต่หมายถึงการตัดสินใจที่สอดคล้องกับเป้าหมายและความชอบของผู้กระทำเอง ภายใต้ข้อจำกัดและข้อมูลที่เขามีในขณะนั้น

แนวคิดสำคัญในทฤษฎีการเลือกอย่างมีเหตุผล

การทำความเข้าใจ RCT จำเป็นต้องรู้จักแนวคิดหลักที่ประกอบกันเป็นทฤษฎี:

• เหตุผล (Rationality): ไม่ได้หมายถึงการกระทำที่ถูกต้องตามหลักศีลธรรมหรือเป็นประโยชน์ต่อส่วนรวมเสมอไป แต่หมายถึงการตัดสินใจที่สอดคล้องกับความชอบและเป้าหมายของผู้กระทำเอง เช่น การเลือกเส้นทางที่สั้นที่สุดเพื่อไปถึงจุดหมาย หรือการเลือกสินค้าที่ให้ความพึงพอใจสูงสุดภายใต้งบประมาณที่มี

• อรรถประโยชน์ (Utility): คือค่าความพึงพอใจหรือผลประโยชน์ที่บุคคลได้รับจากการเลือกทางเลือกใดทางเลือกหนึ่ง อรรถประโยชน์เป็นแนวคิดเชิงอัตวิสัยและอาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล การตัดสินใจอย่างมีเหตุผลคือการพยายามเพิ่มอรรถประโยชน์สูงสุด

• ความชอบ (Preferences): คือการจัดลำดับความสำคัญของทางเลือกต่างๆ ที่ผู้กระทำมี โดยความชอบเหล่านี้จะต้องมีความสอดคล้อง (consistent) และสมบูรณ์ (complete) เช่น ถ้าชอบ A มากกว่า B และชอบ B มากกว่า C ก็ต้องชอบ A มากกว่า C

• ข้อจำกัด (Constraints): คือปัจจัยที่จำกัดทางเลือกของผู้กระทำ เช่น ทรัพยากร (เงิน, เวลา), กฎหมาย, บรรทัดฐานทางสังคม, หรือความสามารถส่วนบุคคล ข้อจำกัดเหล่านี้เป็นสิ่งที่ผู้กระทำต้องพิจารณาในการตัดสินใจ

• ข้อมูล (Information): คือความรู้ที่ผู้กระทำมีเกี่ยวกับทางเลือกต่างๆ และผลลัพธ์ที่อาจเกิดขึ้น ข้อมูลอาจไม่สมบูรณ์หรือไม่แน่นอน แต่ผู้กระทำจะใช้ข้อมูลที่มีอยู่ในการประเมินและตัดสินใจ

วิธีการประยุกต์ใช้ทฤษฎีการเลือกอย่างมีเหตุผลทีละขั้นตอน

การนำ RCT ไปใช้ในการวิเคราะห์งานวิจัยต้องอาศัยการคิดอย่างเป็นระบบ นี่คือขั้นตอนที่คุณสามารถทำตามได้:

1. กำหนดผู้กระทำ (Actor) และบริบท (Context) ของการตัดสินใจ

เริ่มต้นด้วยการระบุให้ชัดเจนว่าใครคือผู้กระทำที่คุณกำลังศึกษา (อาจเป็นบุคคล, กลุ่มคน, องค์กร หรือแม้แต่รัฐ) และบริบทของการตัดสินใจนั้นคืออะไร ปัญหาหรือสถานการณ์ที่ผู้กระทำกำลังเผชิญหน้าคืออะไร

• ตัวอย่าง: คุณต้องการวิเคราะห์ว่า นักศึกษาชั้นปีที่ 4 จะตัดสินใจเลือก งานแรกหลังเรียนจบ อย่างไร

2. ระบุทางเลือก (Choices/Alternatives) ที่เป็นไปได้

พิจารณาว่าผู้กระทำมีทางเลือกอะไรบ้างในสถานการณ์นั้นๆ ทางเลือกเหล่านี้ควรเป็นทางเลือกที่สามารถทำได้จริงและอยู่ในขอบเขตของบริบทที่กำหนด

• ตัวอย่าง: นักศึกษามีทางเลือกดังนี้: (1) ทำงานบริษัทเอกชนขนาดใหญ่ (2) ทำงานบริษัทสตาร์ทอัพ (3) ทำงานราชการ (4) เรียนต่อปริญญาโททันที

3. วิเคราะห์ความชอบ (Preferences) และอรรถประโยชน์ (Utility) ของแต่ละทางเลือก

ขั้นตอนนี้คือการทำความเข้าใจว่าผู้กระทำให้ความสำคัญกับอะไร และแต่ละทางเลือกจะให้ผลประโยชน์หรือความพึงพอใจแก่ผู้กระทำมากน้อยเพียงใด คุณอาจต้องสมมติหรืออ้างอิงจากข้อมูลที่มีเกี่ยวกับความชอบทั่วไปของผู้กระทำกลุ่มนั้นๆ

• ตัวอย่าง: นักศึกษาคนนี้อาจมีความชอบดังนี้:
  • ทำงานบริษัทเอกชนขนาดใหญ่: อรรถประโยชน์สูงด้านเงินเดือนเริ่มต้น, ความมั่นคง, โอกาสเติบโต
  • ทำงานบริษัทสตาร์ทอัพ: อรรถประโยชน์สูงด้านความท้าทาย, การเรียนรู้เร็ว, วัฒนธรรมองค์กรที่ยืดหยุ่น แต่เงินเดือนและความมั่นคงอาจต่ำกว่า
  • ทำงานราชการ: อรรถประโยชน์สูงด้านความมั่นคง, สวัสดิการ, สมดุลชีวิตการทำงาน แต่เงินเดือนเริ่มต้นต่ำและโอกาสเติบโตช้า
  • เรียนต่อปริญญาโท: อรรถประโยชน์สูงด้านความรู้เฉพาะทาง, โอกาสในอนาคต แต่มีค่าใช้จ่ายและยังไม่มีรายได้

4. พิจารณาข้อจำกัด (Constraints) และข้อมูล (Information) ที่มีอยู่

ระบุปัจจัยที่จำกัดทางเลือกของผู้กระทำ และข้อมูลที่ผู้กระทำมีเกี่ยวกับแต่ละทางเลือก ข้อจำกัดอาจเป็นเรื่องของทรัพยากร (เงิน, เวลา), ความสามารถ, หรือแม้แต่เงื่อนไขทางสังคม

• ตัวอย่าง:
  • ข้อจำกัด: (1) เกรดเฉลี่ยไม่สูงมากนัก ทำให้มีข้อจำกัดในการสมัครงานบางแห่ง (2) มีภาระต้องช่วยแบ่งเบาค่าใช้จ่ายครอบครัว (3) ไม่ต้องการย้ายไปทำงานต่างจังหวัด
  • ข้อมูล: (1) ทราบข้อมูลเงินเดือนเฉลี่ยของแต่ละประเภทงาน (2) ทราบว่าบริษัทสตาร์ทอัพบางแห่งมีปัญหาทางการเงิน (3) มีเพื่อนที่ทำงานราชการเล่าถึงข้อดีข้อเสีย

5. คาดการณ์การตัดสินใจอย่างมีเหตุผล

เมื่อรวบรวมข้อมูลทั้งหมดแล้ว ให้คาดการณ์ว่าผู้กระทำจะเลือกทางเลือกใดที่ให้อรรถประโยชน์สูงสุดภายใต้ข้อจำกัดและข้อมูลที่มีอยู่ การคาดการณ์นี้ควรสอดคล้องกับสมมติฐานของ RCT

• ตัวอย่าง: แม้ว่านักศึกษาจะชอบความท้าทายของสตาร์ทอัพ แต่ด้วยข้อจำกัดเรื่องภาระครอบครัวและความต้องการความมั่นคง ทำให้เขาตัดสินใจเลือก ทำงานบริษัทเอกชนขนาดใหญ่ ที่ให้เงินเดือนและความมั่นคงในระดับที่ยอมรับได้ ซึ่งเป็นทางเลือกที่ให้อรรถประโยชน์สูงสุดภายใต้สถานการณ์ของเขา

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการประยุกต์ใช้ RCT

การนำ RCT ไปใช้อาจเกิดข้อผิดพลาดได้หากไม่ระมัดระวัง:

• สมมติฐานความมีเหตุผลที่มากเกินไป: ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือการสมมติว่ามนุษย์มีเหตุผลสมบูรณ์แบบเสมอไป ซึ่งในความเป็นจริงแล้ว มนุษย์มักมีอคติทางความคิด (cognitive biases), อารมณ์, และปัจจัยทางสังคมอื่นๆ ที่ส่งผลต่อการตัดสินใจ

  • ตัวอย่างข้อผิดพลาด: การวิเคราะห์ว่าทุกคนจะเลือกงานที่เงินเดือนสูงสุด โดยไม่คำนึงถึงความสุขส่วนตัว, ความสมดุลชีวิตการทำงาน, หรือความมั่นคงทางจิตใจ

• ละเลยปัจจัยทางสังคมและวัฒนธรรม: RCT มักเน้นที่การตัดสินใจของปัจเจกบุคคล ทำให้บางครั้งละเลยอิทธิพลของโครงสร้างทางสังคม, บรรทัดฐาน, ค่านิยม, และวัฒนธรรมที่มีต่อพฤติกรรม

  • ตัวอย่างข้อผิดพลาด: การอธิบายว่าทำไมคนถึงเลือกอาชีพบางอย่างโดยไม่พิจารณาถึงแรงกดดันจากครอบครัวหรือค่านิยมของสังคมที่ให้ความสำคัญกับอาชีพนั้นๆ

• การประเมินอรรถประโยชน์ผิดพลาด: อรรถประโยชน์เป็นแนวคิดเชิงอัตวิสัยและวัดได้ยาก การพยายามกำหนดค่าอรรถประโยชน์อย่างตายตัวอาจทำให้การวิเคราะห์คลาดเคลื่อน

  • ตัวอย่างข้อผิดพลาด: การสมมติว่าทุกคนให้ค่ากับเงินเดือนเท่ากัน โดยไม่คำนึงถึงว่าบางคนอาจให้ค่ากับเวลาว่างหรือความหมายของงานมากกว่า

• มองข้ามข้อจำกัดที่ซับซ้อน: ข้อจำกัดไม่ใช่แค่เรื่องเงินหรือเวลา แต่อาจรวมถึงข้อจำกัดทางข้อมูล, ข้อจำกัดทางสังคม, หรือข้อจำกัดทางจิตวิทยา การละเลยข้อจำกัดเหล่านี้ทำให้การวิเคราะห์ไม่สมบูรณ์

เช็กลิสต์ตรวจงานการประยุกต์ใช้ทฤษฎีการเลือกอย่างมีเหตุผล

ใช้เช็กลิสต์นี้เพื่อทบทวนและตรวจสอบความถูกต้องของการประยุกต์ใช้ RCT ในงานวิจัยของคุณ:

• [ ] คุณได้ระบุผู้กระทำ (Actor) และบริบท (Context) ของการตัดสินใจอย่างชัดเจนและเฉพาะเจาะจงหรือไม่?
• [ ] คุณได้ระบุทางเลือก (Choices/Alternatives) ที่เป็นไปได้ทั้งหมดที่ผู้กระทำมีในสถานการณ์นั้นๆ หรือไม่?
• [ ] คุณได้วิเคราะห์ความชอบ (Preferences) และอรรถประโยชน์ (Utility) ที่ผู้กระทำได้รับจากแต่ละทางเลือกอย่างรอบด้านและสมเหตุสมผลหรือไม่?
• [ ] คุณได้พิจารณาข้อจำกัด (Constraints) และข้อมูล (Information) ที่ผู้กระทำมีอย่างครบถ้วนและเป็นจริงหรือไม่?
• [ ] การคาดการณ์การตัดสินใจสอดคล้องกับสมมติฐานของ RCT และข้อมูลที่คุณวิเคราะห์หรือไม่?
• [ ] คุณได้ตระหนักถึงข้อจำกัดของ RCT ในบริบทที่คุณกำลังศึกษา และระบุไว้ในงานของคุณหรือไม่?
• [ ] คุณได้หลีกเลี่ยงการตัดสินว่าการเลือกนั้น “ดี” หรือ “ไม่ดี” แต่เน้นที่การอธิบายว่าการเลือกนั้น “มีเหตุผล” ตามกรอบทฤษฎีหรือไม่?

ข้อควรพิจารณาด้านจริยธรรมและข้อจำกัดของทฤษฎี

การใช้ทฤษฎีการเลือกอย่างมีเหตุผลเป็นเครื่องมือวิเคราะห์ ไม่ได้หมายความว่าพฤติกรรมที่ถูกอธิบายนั้นเป็นสิ่งที่ “ถูกต้อง” หรือ “ชอบธรรม” เสมอไป นักวิจัยควรระมัดระวังในการตีความผลลัพธ์ และไม่ควรใช้ทฤษฎีนี้เพื่อตัดสินคุณค่าทางศีลธรรมของบุคคลหรือกลุ่ม

ในบริบทของการทำวิจัยทางวิชาการ EducaNow สนับสนุนการเรียนรู้และพัฒนาทักษะด้วยตนเองอย่างมีจริยธรรม หากคุณต้องการความช่วยเหลือในการทำความเข้าใจหรือประยุกต์ใช้ทฤษฎี เราขอแนะนำให้ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการสอน การโค้ชงานวิจัย หรือการเลือกผู้ช่วยวิจัยที่โปร่งใสและมีจริยธรรม หลีกเลี่ยงการจ้างทำวิทยานิพนธ์หรืองานวิชาการแทน ซึ่งเป็นการกระทำที่ไม่สุจริตและขัดต่อหลักจริยธรรมทางวิชาการ

ข้อจำกัดสำคัญของ RCT ที่ควรทราบ:

• ความซับซ้อนของพฤติกรรมมนุษย์: มนุษย์ไม่ได้มีเหตุผลสมบูรณ์แบบเสมอไป อารมณ์, สัญชาตญาณ, และอคติทางความคิดมีบทบาทสำคัญในการตัดสินใจ
• การวัดอรรถประโยชน์: เป็นเรื่องยากที่จะวัดค่าความพึงพอใจหรือผลประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรมและเปรียบเทียบกันได้ระหว่างบุคคล
• ละเลยโครงสร้างทางสังคม: RCT มักเน้นที่ปัจเจกบุคคล ทำให้บางครั้งมองข้ามอิทธิพลของโครงสร้างทางสังคม, สถาบัน, และอำนาจที่มีต่อทางเลือกและการตัดสินใจ
• ไม่สามารถอธิบายพฤติกรรมที่ไม่เห็นแก่ตัว: ทฤษฎีนี้มีข้อจำกัดในการอธิบายพฤติกรรมที่เสียสละเพื่อผู้อื่นหรือเพื่อส่วนรวม ซึ่งดูเหมือนจะไม่สอดคล้องกับการแสวงหาประโยชน์สูงสุดของตนเอง

บทสรุป: การประยุกต์ใช้ทฤษฎีการเลือกอย่างมีเหตุผลอย่างมีวิจารณญาณ

ทฤษฎีการเลือกอย่างมีเหตุผล (RCT) เป็นเครื่องมือวิเคราะห์ที่มีคุณค่าอย่างยิ่งในการทำความเข้าใจพฤติกรรมของมนุษย์ในหลากหลายบริบท อย่างไรก็ตาม การนำไปใช้ต้องอาศัยความเข้าใจอย่างลึกซึ้งในแนวคิดหลัก ขั้นตอนการประยุกต์ใช้ และที่สำคัญที่สุดคือการตระหนักถึงข้อจำกัดของทฤษฎี

การใช้ RCT ไม่ได้หมายความว่าคุณต้องละเลยทฤษฎีอื่นๆ แต่เป็นการใช้เป็นกรอบแนวคิดหนึ่งในการวิเคราะห์ เพื่อให้ได้มุมมองที่รอบด้านและสมบูรณ์ยิ่งขึ้น ในการ วิธีเขียนงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง คุณอาจพบว่าการผสมผสาน RCT เข้ากับทฤษฎีอื่นๆ จะช่วยให้งานของคุณมีมิติและน่าสนใจมากยิ่งขึ้น การฝึกฝนและทบทวนตามเช็กลิสต์ที่เรามอบให้ จะช่วยให้คุณสามารถประยุกต์ใช้ทฤษฎีนี้ได้อย่างมั่นใจและมีประสิทธิภาพในงานวิชาการของคุณ

คำถามที่พบบ่อย

ทฤษฎีการเลือกอย่างมีเหตุผล (RCT) ใช้ได้กับทุกสถานการณ์หรือไม่?

RCT เป็นกรอบแนวคิดที่มีประโยชน์ในหลายสถานการณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการวิเคราะห์พฤติกรรมที่เกี่ยวข้องกับการตัดสินใจทางเศรษฐกิจ การเมือง หรือสังคมที่ผู้กระทำมีเป้าหมายชัดเจน อย่างไรก็ตาม RCT มีข้อจำกัดในการอธิบายพฤติกรรมที่ซับซ้อนซึ่งได้รับอิทธิพลจากอารมณ์ ค่านิยมทางวัฒนธรรม หรือแรงกดดันทางสังคมอย่างมาก

ความมีเหตุผลใน RCT แตกต่างจากความฉลาดหรือความถูกต้องอย่างไร?

ความมีเหตุผลใน RCT ไม่ได้หมายถึงความฉลาดหรือการตัดสินใจที่ถูกต้องตามหลักศีลธรรม แต่หมายถึงการตัดสินใจที่สอดคล้องกับความชอบและเป้าหมายของผู้กระทำเอง ภายใต้ข้อมูลและข้อจำกัดที่มีอยู่ ณ ขณะนั้น การตัดสินใจอาจดูไม่ฉลาดในสายตาคนอื่น แต่อาจมีเหตุผลสำหรับผู้กระทำเอง

จะวัด ‘อรรถประโยชน์’ ได้อย่างไรในการวิจัยจริง?

การวัดอรรถประโยชน์โดยตรงเป็นเรื่องยาก เนื่องจากเป็นแนวคิดเชิงอัตวิสัยและนามธรรม ในการวิจัยจริง นักวิจัยมักจะอนุมานอรรถประโยชน์จากการสังเกตพฤติกรรมการเลือกของผู้กระทำ หรือใช้การสำรวจเพื่อสอบถามความชอบและลำดับความสำคัญของทางเลือกต่างๆ นอกจากนี้ยังอาจใช้ตัวแปรเชิงปริมาณที่สะท้อนถึงผลประโยชน์ เช่น รายได้ ความพึงพอใจ หรือความสุขที่รายงานโดยผู้กระทำ

RCT มีข้อจำกัดอะไรบ้างที่สำคัญที่สุด?

ข้อจำกัดที่สำคัญที่สุดของ RCT คือการสมมติว่ามนุษย์มีเหตุผลสมบูรณ์แบบ ซึ่งในความเป็นจริงแล้วมนุษย์มักมีอคติทางความคิด อารมณ์ และปัจจัยทางสังคมอื่นๆ ที่ส่งผลต่อการตัดสินใจ นอกจากนี้ RCT ยังมีข้อจำกัดในการอธิบายพฤติกรรมที่ไม่เห็นแก่ตัว และมักละเลยอิทธิพลของโครงสร้างทางสังคมและวัฒนธรรม

ถ้าผลการวิเคราะห์โดยใช้ RCT ไม่ตรงกับพฤติกรรมจริง หมายความว่า RCT ผิดพลาดหรือไม่?

ไม่จำเป็นเสมอไป หากผลการวิเคราะห์ไม่ตรงกับพฤติกรรมจริง อาจเป็นไปได้ว่าคุณสมมติฐานเกี่ยวกับความชอบ ข้อจำกัด หรือข้อมูลของผู้กระทำไม่ถูกต้อง หรืออาจมีปัจจัยอื่นที่ RCT ไม่ได้พิจารณาเข้ามาเกี่ยวข้อง ซึ่งเป็นโอกาสดีในการทบทวนและปรับปรุงการวิเคราะห์ของคุณ หรือพิจารณาใช้ทฤษฎีอื่นร่วมด้วยเพื่อมุมมองที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น

EducaNow มีบริการให้คำปรึกษาด้านการประยุกต์ใช้ทฤษฎีหรือไม่?

EducaNow มุ่งเน้นการเป็นแหล่งความรู้และเครื่องมือเพื่อสนับสนุนการเรียนรู้และพัฒนาทักษะทางวิชาการด้วยตนเอง เราสนับสนุนให้คุณปรึกษาอาจารย์ที่ปรึกษา หรือผู้เชี่ยวชาญด้านการสอนและการโค้ชงานวิจัยเพื่อขอคำแนะนำอย่างโปร่งใสและมีจริยธรรม หากคุณต้องการความช่วยเหลือในการทำความเข้าใจหรือประยุกต์ใช้ทฤษฎีต่างๆ